Yazı Detayı
25 Haziran 2014 - Çarşamba 17:52 Bu yazı 6267 kez okundu
 
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
Hulusi Serezli
hserezli@gmail.com
 
 

Evimiz Zile'nin en güzel semtlerinden Kislik mahallesinde idi. Manifaturacılar Çarşısındaki dükkânımızdan çıkıp şimdiki hükümet meydanının yerindeki parkı geçip Ulu caminin önünden Amasya caddesini takip eder sola Hacı Tahir Efendi Caddesine dönerdim. Büyük dedem Halil Efendi ile onun oğlu dedem Bekir efendinin müderrislik yaptıkları, sonradan cami olan Kislik camisini geçip sağda; Aşçıoğlu Kazım beyin ve annemin babası Çubukçu Ali Ağanın,  solda ise, Hami Ağa ( Paşay) ve Belediye Başkanı Lütfi Kayran'ın evlerini de geçtikten sonra Hacı beyin ( Akman) köşesinden sonra Hasip ağanın bahçe içindeki büyük evi karşısındaki Serezli sokağına girerdim. Celal Akman ile Kollu Hoca ve Nikâh memuru Bahri beyin evleri biraz yukarıda kalırdı.  Zileliler Yıllarca Kislik Medresesinde talebe okutup yetiştiren Dedelerime hürmeten sokağımıza Serezli Sokağı adını vermişlerdi. Evimize gelmeden Vahit Efendi ile Öğretmen Bedriye hanımın evi vardı, Hitam müdürü Bahri efendinin karşısındaki kapımızı çalmaya gerek kalmadan dış avlumuza girerdim. Geniş cümle kapımız her zaman açıktı. Avluda ki çeşme geniş oluktan taştan oyulan yalağına  (Haft) sular gürül, gürül akardı. Rahmetli annen Emine Hanımın gün ağırmadan açtığı dış kapı karanlık basıncaya kadar açık kalırdı.

Şehir de içme suyu şebekesi yoktu. Mahalle su ihtiyacını buradan karşılardı. Helki ve kova tıngırtılarını keşik (sıra)  su doldurmak için sıra bekleyen kadınların şen şakrak sesleri bastırır, avlu adeta bayram yerini andırırdı.

Dış avlunun kocaman kapısından hayata girerdik.   Karşıda iş evi vardı. Sağda, şinavat, salca, pekmez ve etlik yaptığımız bağ ocağı solunda ise Annemin cuma günleri yaktığı ekmek fırınımız vardı. Komşular getirdikleri hamur ile kete, ekmek, peksimet pişirirdi.

Evin Bahçesinde incirden fındığa, karaduta, her türlü meyve vardı. Çiçeği çok seven annem cenneti andıran bahçedeki gül ve çiçekler ile ayrı, ayrı ilgilenir onlara bir çocuk gibi özen gösterir, yaptığı demetleri eşe dosta  ikram etmeyi severdi. Bahçede bol suya rağmen 3 tane de kuyu vardı. Bahçe suladığında kuyular ağzına kadar dolardı. Çünkü toprağın 1,5 metre altında ki mahalleye adını veren kis tabakası suyu aşağı geçirmezdi.

 


Arkadaki Müftüoğlu sokağına da kapısı olan bahçemizin ortasından geçen alçak duvar hem öğretmen amcam Yakup Bey ile bizim bahçemizi hem de Müftüoğlu sokaktan gelerek kiremit borular ile (pöhrenk) bahçeye giren suyu ikiye bölerdi.

Su bu duvarın üstünde bir süre ilerledikten sonra  kardeş payı ikiye ayrılır, yarısı amcamlara diğer yarısı da bize akardı. Suyu bilhassa yaz aylarında sık, sık keserlerdi. Hem biz hem de komşular sıkıntı çekerdik. Zaten Bizim suyumuz kesilince Müftüoğlu Sokak başındaki Tahtalı Kehriz ile Tekkenin de suyu kesilirdi. En Uygun kişi ben olduğum için " Koş bak. Su kesildi “. Derler, ben de alel, acele Kislik başına koşardım.

Yüksek kaldırım semtinde Ulukavak yolu karşısında sokağın ortasında suyu evlere taksim eden bir su terazisi vardı. Dere Boğazı ve Ulukavaktan yönünden gelen su buradan evlere dağılırdı. Üstündeki demir kapağı kaldırınca içine ben rahatça girerdim. Buraya gelen suyun bir bölümü Işık hamam ve Amasya Caddesi yönüne bir bölümü de bizim evin tarafına giderdi. Işık Hamamın sahibi Necmi Efendi ‘nin işlettiği hamamın suyu yaz aylarında azaldığı için gelen su hamamın müşterilerine yetmezdi. Hamamda kadınlar arasında su kavgaları çıkardı. Durum böyle olunca Necmi Efendi suyun bize gelen tarafını kesip tamamını hamama bağlardı. Su kesilince koşar dağılım noktasına giderdim. Orada Necmi Efendi yoksa kapatılan yeri açar eski haline getirirdim. Bekliyorsa babama veya amcama haber verirdim. Onlar onun dilinden anlardı. Mahalleli faytonculuk da yapan, burnundan konuşan, çap bacaklı Necmi Efendiyi bu yüzden pek sevmezdi. Sokak çeşmeleri dışında olan ve bu günkü şehir suyunun yerine kullanılan kehrizlerin Pişmiş topraktan yapılmış pöhrenk denilen boruları Zile’nin altını adeta bir ağ gibi donanmıştı. Bu burular evden eve geçerdi. Her evde suyu almak için açık bir bölüm olurdu. Bazen buraya düşürülen eşyalar yandaki komşudan alınırdı. Kehrizler Anadolu Türk-Osmanlı yaşam kültürürünün Zile’deki en güzel örneklerinden biri idi.

1952 yılı idi. Sokaklar kazıldı. Yollara demir boruları döşendi. Tabi bu arada asırlar boyunca şehre su getiren kiremit pöhrenkler kırıldı. Ata yadigârı su teşkilatı yok edildi. Çünkü Zile'ye şebeke suyu geliyordu. Odanın içinde su akacaktı. Nitekim  atkı da. Bu arada  Ata yadigarı güzelim  çeşmeler kehrizler battal edildi. Şu anda koca Zile’ de tek bir kerhiz göremiyoruz. Tatlı buz gibi suyu dillere destan  Kör Hüseyin çeşmeleri artık yok oldu. Pınarlardan  ise  Cebeci pınarı Kepir pınarı, Çukur pınar, gibi birkaç tanesi ancak ayakta kalabildi. Aradan 62 sene geçmiş. Şimdi Kehrizi sorsak adını  bile hatırlayana  rastlayamayız.

Adına modern şehirleşme  denilen acımasız çark kültür değerlerimizi bir, bir yok etmeye devam ediyor. Şans eseri bu güne kalabilmiş, eşi enderi bulunmayan tarihi Zile evlerinin sayısı Her geçen gün azalıyor. Bu gün turizme açılan şehirlerinde bulunan az sayıdaki eski ev sayısını artırmak için  beton binaları ahşapla kaplayor  eski görünümü vermeye çalışıyorlar. Bizim ise evlerimiz de birer birer yok oluyor. Bu değerlerimizi korumak için vakit kaybetmeden tedbir almalıyız. Aksi halde her şey için çok geç olabilir.

 
Etiketler: ZİLE, KEHRİZ, ÇEŞMELERİ
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
06 Aralık 2019
ALTINYURT İLKOKULU
1649 Okunma.
31 Temmuz 2019
BİR HAYAL GERÇEK Mİ? OLUYOR
1387 Okunma.
09 Temmuz 2019
HER ŞEY ÇOK GÜZEL OLABİLİR.
994 Okunma.
03 Haziran 2019
ZİLE 'de YAŞADIĞIM ESKİ BAYRAMLAR
1069 Okunma.
18 Mayıs 2019
ÜÇ GÜNLÜK DÜNYA
1556 Okunma.
17 Nisan 2019
ZİLE 'nin KADERİ Mİ?
1276 Okunma.
29 Eylül 2018
ZİLE' nin SEÇİMİ
3545 Okunma.
26 Haziran 2018
ZİLE’DE AK PARTİNİN OYLARI NEDEN AZALIYOR
4332 Okunma.
22 Ekim 2015
ESKİ PANAYIRLAR
9014 Okunma.
10 Mayıs 2014
NE OLACAK BU MEMLEKETİ HALİ
29244 Okunma.
05 Mayıs 2014
TÜMTÜMOĞLU’ nun KÖŞE
14189 Okunma.
19 Nisan 2014
Recep, Şaban Derken İşte Geldi, Geçti Ramazan.
19364 Okunma.
06 Şubat 2014
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
32826 Okunma.
19 Aralık 2013
Zile'nin İĞDİR köyünden Yüce Bir Kahraman Hasan Onbaşı
21566 Okunma.
06 Ekim 2013
ESKİ PANAYIRLAR
32004 Okunma.
16 Haziran 2013
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
14437 Okunma.
06 Şubat 2013
ZİLE'YE SAHİP ÇIKIYOR MUYUZ?
31793 Okunma.
09 Mayıs 2010
ÖZLEM TÜTEN (Tüm Anneleri Kutluyorum)
42796 Okunma.
12 Şubat 2010
Cahit Külebi ve Onbeşli Türküsünden Rant Sağlamak
17085 Okunma.
19 Aralık 2009
Peygamberimizin Zileden Giden hırka-ı Şerifleri ve Zile Müzesi
25464 Okunma.
19 Aralık 2009
PEYGAMBERİMİZİN HIRKA-I ŞERİFLERİ ZİLE' ye GERİ GETİRİLMELİDİR.
28481 Okunma.
25 Kasım 2009
ZİLE'DE İYİ ŞEYLER OLUYOR
7579 Okunma.
21 Ekim 2009
PANAYIR ve FUAR
10031 Okunma.
05 Ekim 2009
Siz Zileliler şehrinizi çok seviyor, onunla gurur duyuyorsunuz
17357 Okunma.
17 Eylül 2009
ORUCUM BOZULDU MU?
21515 Okunma.
28 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
20762 Okunma.
26 Ağustos 2009
Ev Almak İsteyenler Acele edin ŞİMDİ ZİLE' DE AHŞAP ESKİ EV FİYATLARI SUDAN UCUZ
13056 Okunma.
02 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
8492 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
9746 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
14532 Okunma.
29 Temmuz 2009
İKTİDARLI BELEDİYE OLMAK
11669 Okunma.
15 Temmuz 2009
ARAÇLARIN ANA CADDELERE PARK YAPMALARI NASIL ÖNLENEBİLİR
10817 Okunma.
04 Haziran 2009
BİR İLAN ve ZİLE SİTESİ
9151 Okunma.
01 Haziran 2009
KIZILCAHAMAM TOPLANTISININ ARDINDAN
9280 Okunma.
19 Mayıs 2009
SİVAS' TA YAŞADIĞIM 19 MAYISLAR
18939 Okunma.
20 Nisan 2009
ZİLE ve TURİZM
8801 Okunma.
02 Nisan 2009
SAYIN VİDİNEL YOLUN AÇIK OLSUN BAŞARILAR
9551 Okunma.
30 Eylül 2008
ZİLE de YAŞADIĞIM ESKİ BAYRAMLAR
23778 Okunma.
24 Eylül 2008
ASIRLIK ZİLE PANAYIRI ve KİRAZ FESTİVALİ
23049 Okunma.
22 Ağustos 2008
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
17532 Okunma.
06 Haziran 2008
VENİ - VİDİ - VİCİ yada GELDİM - GÖRDÜM - YENDİM
20427 Okunma.
09 Şubat 2008
HATIRLADIĞIM KIŞLAR ve Zilede Tarım
18469 Okunma.
09 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
19823 Okunma.
07 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
18044 Okunma.
06 Şubat 2008
HEY ONBEŞLİ TÜRKÜSÜ ve İDDİALAR
27486 Okunma.
06 Şubat 2008
ŞU TOKAT 'ın BİZE ETTİKLERİ
39797 Okunma.
06 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
24357 Okunma.
06 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
20910 Okunma.
06 Şubat 2008
SÜREYYA BEY BARAJI ve ZİLE
24318 Okunma.
05 Şubat 2008
HIRKA-I ŞERİF ve ZİLE MÜZESİ
31217 Okunma.
Haber Yazılımı