Yazı Detayı
17 Mart 2021 - Çarşamba 18:09 Bu yazı 668 kez okundu
 
ZİLE’nin Geri Kalma Nedenleri ? Çöküş 100 YIL ÖNCE BAŞLADI
Hulusi Serezli
hserezli@gmail.com
 
 

ZİLE’nin Geri Kalma Nedenleri ? 

Çöküş 100 YIL ÖNCE  BAŞLADI

 

Tarihin her döneminde önemli bir yerleşim ve ticaret merkezi olan Zile’nin  özelliği yüzyıllar boyu sürdü. Ancak 20. yüzyılın başından itibaren başına gelen talihsiz olaylar yüzünden yıldızı sönmeye, her geçen gün küçülüp gerilemeye başladı.

Bana göre bunun iki nedeni var. Birincisi Osmanlıdan itibaren Amasya'ya bağlı bir kaza merkezi olan Zile’nin 1897 yılında Tokat 'a bağlanması ile başladı. Ardından 1915 de yaşanılan Ermeni isyanı ve tehcir olayları ile ticareti elinde tutan Ermeni tüccarların şehri terk etmesiyle Zile’de Ticari hayat sekteye uğradı. Hatta durdu. 

Ermeni isyanının hemen ardından 1920 yılında,,  Millî mücadelenin tam ortasında. Yozgat’ta gelen Çapanoğlu çetesinin Zile Kalesinde bulunan askeri birliği ele geçirmesi ile başlayan ikinci isyan her şeyin tuzu biberi oluyor.  Zile Halkı ilgisi olmadığı halde “İsyancı Şehir”  damgasını yiyor.

Amasya’dan gelen  Albay Cemil Cahit komutasındaki 6. Fırka İsyanı bastırıyor. Elebaşı 11 kişi asılarak idam ediliyor. Çatışmalar  sırasında çıkan  yangında  Zile’nin büyük bir bölümü yanıp kül oluyor.

Yedi düvel ile mücadele verdiği sırada çıkan isyan Atatürk ve arkadaşlarını çok kızdırıyor. Zile'ye menfi bakmasına sebep oluyor. Artık Zile için dışlanma, gizli bir cezalandırılma dönemi başlıyor.

Yemen’de Libya'da, Çanakkale’de  Ülkesi uğruna, kahramanca çarpışan binlerce Kınalı Ali'yi şehit veren Zile, dışarıdan gelen çeteler yüzünden haksız yere suçlanıyor. 1935 yılında uçak satın alıp Hava kuvvetlerine hediye etmesi bile af edilmesine yetmiyor. 

Önce Zile'den geçen kervan yollarının güzergahı değiştiriliyor. Binlerce yıldır Samsun’dan gelip Dereboğazı ve Zile’den geçerek  Adana’ya giden  yol iptal ediliyor. Turhal’dan açılan yeni bir yol ile Samsun'a bağlanıyor. Bu yetmiyor. Alaca üzerinden Ankara’ya giden kadim doğu-batı kervan yolu da Sorgun’a alınıyor.  Zile tam bir çıkmaz sokak durumuna  sokuluyor. Alaca  yolu bu yüzden 100 yıldır yapılamıyor.

Çekerek, Kadışehri, Sorgun (Eski adı Köhne), Hacıköy, Zile’den ayrılarak Yozgat’a bağlanıyor. Demiryolu Zile’ye uğramasın diye şehrin çevresinde kavisler çiziyor. İstasyon 5 km uzağa, Şeker Fabrikası Turhal’a yapılıyor

Zile’nin ikinci geri kalma nedeni de Tokat’a bağlanması ile oluyor. Tokat ilçeleri arasına sonradan katılan kültürel ve ticari birikimi yüksek. Nüfus kendisinden fazla. Bünyesinde; Alaca, Kadışehri, Sorgun, Kadışehri, Çekerek Aydıncık, Hacıköy, Göynücek gibi pek çok yerleşim yerini barındırmış  olan bu büyük  ilçeyi hazmedemiyor. Yeni doğan kardeşi kabul edemeyen çocuk misali  kıskanıyor. Bir vilayet gibi davranamıyor. Aralarında adı konulmayan gizli bir rekabet başlıyor. Zileliler de onu sevemiyor. Bu yüzen “Nerelisin” denilince Tokat demiyor.  “Zileliyim” diyorlar. 

Tokat bugüne kadar hep benim olsun egosunu ile hareket etti. İlçeleri yok saydı. Zile ile uğraşırken kendini de ihmal edip gelişemedi. Onun bize ettikleri yazmakla bitmez. Düşünün; Zile’ye Turizm ve Otelcilik okulunu bile çok görüp, Tokat'a götürmeye kalktılar. Özel idare Zile ye tek bir  yatırım yapmadı. Bir  cami, hamam, ev restore edilmedi . Bütün kaynakları Tokat’a harcandı. Şimdi de Tokat Sivas arasına  yeni bir  demiryolu hattı döşeterek Zile'yi  demiryolu ile de devre dışı bırakmaya  uğraşıyorlar

Ömrüm boyunca Ankara  - Alaca yolu bu sene bitecek  sözleri ile  yaşadım. 40 kilometrelik Amasya , 30 km Kadışehri ve Artova, Pazar yollarının hali ortada. Tokat ile bağlantımız olan   Zile -Turhal yolu  hala tek şerit ve  ilkel durumda.  Tarıma  can verecek Süreyya Bey barajı inşaatı ve sulama kanalları 50 yıldır yapılmıyor.

Cumhuriyetin ilanından itibaren,  bir yanda konulan gizli ambargo diğer yandan Tokat’ın engellemeleri  arasında  çaresiz bocalayan Zile’nin  yüzyıllar boyu biriktirdiği zenginlik 1960 yılından itibaren tükenmeye başladı. Önce elinde üç beş kuruşu olan esnaf  ardından gençler Zile’yi terk etmeye başladı.  Zile küçüldü. 1960 yılında 110.000 olan nüfus şimdi  50.000 kişiye kadar düştü.

 

ÇARE VARMI? NE YAPMALI?

Zile’nin 100 yıldır süren duraklama döneminin ana nedenleri yukarıda kısaca anlatmaya çalıştım. Aslında daha çok şey yazılabilir. Ancak fazla söze gerek yok.

Bugün Zile dışında yaklaşık 700 bin civarında Zileli yaşıyor. Çoğu etkili yerlerde olan hemşerilerimizi bir araya getirip bir  ZİLE  ÇALIŞTAYI yapabiliriz. Acil yapılması gerekenleri tespit edip bir rapor hazırlayabiliriz. Bu konuda Zile Ticaret Odası öncü olabilir. Bu çalıştayı  yapmak için önümüzde duran önemli bir fırsat var. Ne yazık ki kimse bunun farkında değil. Cumhurbaşkanı Yardımcımız Fuat Oktay Çekerek’li yani o hemşerimiz. Zile’yi ve dertlerini iyi biliyor. Çekerek’te yapılanları hayranlıkla izliyorum. Şehir şantiyeye dönüştü.  Zile yolu dahil Tüm yolları duble olarak yapıldı. Yapılıyor. Yakında pek çoğunu daha duyacağız.

Önümüzde duran  böyle bir imkânı bırakıp, hala Tokat’tan medet uman arkadaşlarımıza şunu söylemek istiyorum.  Amaç Zile’ye hizmet ise boş verelim Tokat’ı. Kendini kurtaramayan evliyayı sel götürsün. 100 yıldır Tokat’ta ne bulduk ki. Şimdi ne umalım. Bize ne Tokat’tan. Biz kendi işimize bakalım.

Yüz yıldan beri ilk defa önümüze fırsat çıktı. Hem de atın tepsi içinde.  Tokat’ın 12 ilçesini bir araya getirmek, onların derdine çare bulmak için uğraşmak yerine, Parti farkı gözetmeden Zile ve dışarıda bulunan kişi ve kuruluşlar ile  acilen  ile  bir araya gelelim. Yaptığımız Projeyi Sayın Suat Oktay’a sunalım. Eminim ki severek ilgilenecektir. Zile’yi ilgilendiren; Alaca Yolu, Yozgat Yolu ,Süreyya Bey Sulaması gibi yatırımların çoğu zaten Çekerek ile ilgili. 

Haydi Dışarıdaki, İçerideki Zileliler, Zile’yi Seviyorum. Diyenler. Şimdi Tam Zamanı. Bu Treni Kaçırmayalım.

 
Etiketler: ZİLE’nin, Geri, Kalma, Nedenleri, ?, , Çöküş, 100, YIL, ÖNCE, , BAŞLADI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Nisan 2021
ÇÖKÜŞ 100 YIL ÖNCE BAŞLADI
947 Okunma.
06 Aralık 2019
ALTINYURT İLKOKULU
2469 Okunma.
31 Temmuz 2019
BİR HAYAL GERÇEK Mİ? OLUYOR
2068 Okunma.
09 Temmuz 2019
HER ŞEY ÇOK GÜZEL OLABİLİR.
1593 Okunma.
03 Haziran 2019
ZİLE 'de YAŞADIĞIM ESKİ BAYRAMLAR
1678 Okunma.
18 Mayıs 2019
ÜÇ GÜNLÜK DÜNYA
2233 Okunma.
17 Nisan 2019
ZİLE 'nin KADERİ Mİ?
1853 Okunma.
29 Eylül 2018
ZİLE' nin SEÇİMİ
4132 Okunma.
26 Haziran 2018
ZİLE’DE AK PARTİNİN OYLARI NEDEN AZALIYOR
5099 Okunma.
22 Ekim 2015
ESKİ PANAYIRLAR
9792 Okunma.
25 Haziran 2014
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
7096 Okunma.
10 Mayıs 2014
NE OLACAK BU MEMLEKETİ HALİ
29845 Okunma.
05 Mayıs 2014
TÜMTÜMOĞLU’ nun KÖŞE
14972 Okunma.
19 Nisan 2014
Recep, Şaban Derken İşte Geldi, Geçti Ramazan.
20243 Okunma.
06 Şubat 2014
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
33758 Okunma.
19 Aralık 2013
Zile'nin İĞDİR köyünden Yüce Bir Kahraman Hasan Onbaşı
22402 Okunma.
06 Ekim 2013
ESKİ PANAYIRLAR
32835 Okunma.
16 Haziran 2013
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
15155 Okunma.
06 Şubat 2013
ZİLE'YE SAHİP ÇIKIYOR MUYUZ?
32604 Okunma.
09 Mayıs 2010
ÖZLEM TÜTEN (Tüm Anneleri Kutluyorum)
50730 Okunma.
12 Şubat 2010
Cahit Külebi ve Onbeşli Türküsünden Rant Sağlamak
17699 Okunma.
19 Aralık 2009
Peygamberimizin Zileden Giden hırka-ı Şerifleri ve Zile Müzesi
26730 Okunma.
19 Aralık 2009
PEYGAMBERİMİZİN HIRKA-I ŞERİFLERİ ZİLE' ye GERİ GETİRİLMELİDİR.
29286 Okunma.
25 Kasım 2009
ZİLE'DE İYİ ŞEYLER OLUYOR
8212 Okunma.
21 Ekim 2009
PANAYIR ve FUAR
10688 Okunma.
05 Ekim 2009
Siz Zileliler şehrinizi çok seviyor, onunla gurur duyuyorsunuz
18193 Okunma.
17 Eylül 2009
ORUCUM BOZULDU MU?
22589 Okunma.
28 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
21315 Okunma.
26 Ağustos 2009
Ev Almak İsteyenler Acele edin ŞİMDİ ZİLE' DE AHŞAP ESKİ EV FİYATLARI SUDAN UCUZ
13867 Okunma.
02 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
9261 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
10246 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
15308 Okunma.
29 Temmuz 2009
İKTİDARLI BELEDİYE OLMAK
12386 Okunma.
15 Temmuz 2009
ARAÇLARIN ANA CADDELERE PARK YAPMALARI NASIL ÖNLENEBİLİR
11421 Okunma.
04 Haziran 2009
BİR İLAN ve ZİLE SİTESİ
9827 Okunma.
01 Haziran 2009
KIZILCAHAMAM TOPLANTISININ ARDINDAN
9882 Okunma.
19 Mayıs 2009
SİVAS' TA YAŞADIĞIM 19 MAYISLAR
19623 Okunma.
20 Nisan 2009
ZİLE ve TURİZM
9444 Okunma.
02 Nisan 2009
SAYIN VİDİNEL YOLUN AÇIK OLSUN BAŞARILAR
10198 Okunma.
30 Eylül 2008
ZİLE de YAŞADIĞIM ESKİ BAYRAMLAR
24575 Okunma.
24 Eylül 2008
ASIRLIK ZİLE PANAYIRI ve KİRAZ FESTİVALİ
23753 Okunma.
22 Ağustos 2008
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
18262 Okunma.
06 Haziran 2008
VENİ - VİDİ - VİCİ yada GELDİM - GÖRDÜM - YENDİM
21180 Okunma.
09 Şubat 2008
HATIRLADIĞIM KIŞLAR ve Zilede Tarım
19116 Okunma.
09 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
20563 Okunma.
07 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
18563 Okunma.
06 Şubat 2008
HEY ONBEŞLİ TÜRKÜSÜ ve İDDİALAR
28259 Okunma.
06 Şubat 2008
ŞU TOKAT 'ın BİZE ETTİKLERİ
40862 Okunma.
06 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
24948 Okunma.
06 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
21450 Okunma.
05 Şubat 2008
HIRKA-I ŞERİF ve ZİLE MÜZESİ
32254 Okunma.
02 Şubat 2008
SÜREYYA BEY BARAJI ve ZİLE
25985 Okunma.
Haber Yazılımı